Poziom żelaza
Poziom żelaza to miara stężenia żelaza w surowicy lub osoczu krwi, a wartości referencyjne wynoszą około 10–30 μmol/litr. Ani zbyt niskie poziomy żelaza, około 5–10 μmol/litr, ani zbyt wysokie, około 40–50 μmol/litr, nie są korzystne. Żelazo wiąże tlen z barwnikiem krwi hemoglobiną, który następnie transportuje go do wszystkich tkanek organizmu. Żelazo wiąże się także z barwnikiem w komórkach mięśniowych zwanym mioglobiną. Jest ono warunkiem prawidłowego funkcjonowania mięśni szkieletowych i mięśnia sercowego. Żelazo jest również potrzebne, aby komórki mogły się prawidłowo dzielić i rosnąć, a także dla układu odpornościowego. Żelazo ma więc więcej funkcji niż tylko transport tlenu za pośrednictwem hemoglobiny. Można mieć niski poziom żelaza, a jednocześnie dobre wartości Hb (poziom hemoglobiny) i niedobór żelaza nie musi oznaczać anemii (tj. obniżonej zdolności krwi do pobierania tlenu z powodu niedoboru czerwonych krwinek). Jednak nieleczony niedobór żelaza z czasem doprowadzi do niskiego Hb. Anemia z niedoboru żelaza dosłownie oznacza niski poziom hemoglobiny. Kiedyś lekarzy uczono terminu anemia z niedoboru żelaza, co może być nieco mylące, ponieważ niedobór żelaza początkowo nie musi oznaczać niskiego Hb. Anemia może mieć wiele różnych przyczyn, nie tylko niedobór żelaza. Może wynikać z problemów z wątrobą, nerkami, niedoboru folianów, witaminy B-12, anemii sierpowatokrwinkowej, między innymi. Ponadto istnieją różne typy anemii. Żelazo jest transportowane i magazynowane przy udziale różnych substancji:
- Hemoglobina: białko bogate w żelazo w czerwonych krwinkach.
- Ferrytyna: magazyny żelaza do jego przechowywania w komórce.
- Transferryna: odzyskuje żelazo do szpiku kostnego i węzłów chłonnych, tj. narządów które wytwarzają krew.
Poziom hemoglobiny (Hb)
Poziom krwi lub poziom hemoglobiny to zwyczajowe określenie stężenia hemoglobiny we krwi. Poziom hemoglobiny to miara stężenia bogatego w żelazo białka hemoglobiny w czerwonych krwinkach (erytrocytach). Hemoglobina wiąże i transportuje tlen z płuc do wszystkich komórek organizmu za pośrednictwem czerwonych krwinek. Około 97% suchej masy krwinki stanowi hemoglobina. Niski poziom hemoglobiny nazywa się anemią i oznacza po prostu, że nie ma wystarczającej liczby zdrowych krwinek, a komórki nie otrzymują wystarczającej ilości tlenu, co w zależności od stopnia anemii może prowadzić do nadmiernego zmęczenia i duszności. Poziom hemoglobiny zazwyczaj mierzy się w gramach na litr, a prawidłowe wartości Hb dla mężczyzny wynoszą około 130–170 g/litr, 120–150 g/litr dla kobiety, 110–160 g/litr dla dzieci i 110–120 g/litr dla kobiet w ciąży. Wyższe Hb u mężczyzn wynika z bardziej masywnej budowy ciała i większej masy mięśniowej niż u kobiet.
Białko hemoglobina znajduje się w czerwonych krwinkach i odpowiada za zdolność krwi do transportu tlenu do wszystkich komórek. Niski poziom hemoglobiny może prowadzić do osłabienia i zmęczenia i nazywany jest anemią. Poziom hemoglobiny może również nieprawidłowo wzrastać z kilku powodów. Przy odwodnieniu krew się zagęszcza i poziom hemoglobiny rośnie. Jeśli przebywa się na dużej wysokości, gdzie stężenie tlenu jest niższe, organizm zwiększa produkcję krwinek, przez co poziom hemoglobiny wzrasta. Palacze często mają wyższe Hb, ponieważ tlenek węgla, który codziennie wdychają, blokuje część hemoglobiny, co organizm kompensuje, wytwarzając więcej krwinek, aby efektywna ilość hemoglobiny była prawidłowa. Można też mieć zaburzenie w szpiku kostnym, które powoduje ciągłą nadprodukcję czerwonych krwinek (tzw. polycytemia vera).
Poziom hemoglobiny może spadać z różnych przyczyn. W przypadku białaczki może ona wypierać produkcję czerwonych krwinek. Istnieją również leki i toksyny, które mogą hamować funkcję szpiku kostnego, podobnie jak silne i rozległe stany zapalne. Produkcję czerwonych krwinek stymuluje hormon erytropoetyna wytwarzany w nerkach, dlatego przy niewydolności nerek również może wystąpić niski poziom hemoglobiny. Jeśli często dochodzi do krwawień (silne miesiączki lub krwawienia do jelit), można stopniowo wyczerpać zapasy żelaza w organizmie i mieć niższy poziom hemoglobiny. Do produkcji czerwonych krwinek potrzebne są m.in. żelazo, kobalamina (witamina B12), kwas foliowy, dlatego niedobór któregokolwiek z nich może powodować niski poziom hemoglobiny.
Ferrytyna
Ferrytyna, zwana również magazynem żelaza, to białko zawierające żelazo. Ferrytyna jest główną formą żelaza przechowywaną wewnątrz komórki. Samo badanie ferrytyny mierzy jednak niewielką ilość ferrytyny, którą komórka uwalnia i która krąży we krwi. Poziom ferrytyny normalnie rośnie z wiekiem. Wysokie wartości ferrytyny obserwuje się m.in. w martwicy wątroby (obumieranie hepatocytów) lub zaawansowanej hemochromatozie (wchłania się zbyt dużo żelaza i organizm nie potrafi pozbyć się nadmiaru). Ferrytyna może wzrastać z powodu stanu zapalnego, co może prowadzić do zawyżonych wyników. Wówczas lepszym badaniem może być receptor transferryny. Są to receptory znajdujące się na powierzchni prekursorów dojrzałych czerwonych krwinek. Przy niedoborze żelaza liczba receptorów wzrasta, ponieważ organizm próbuje przeciwdziałać niedoborowi poprzez lepsze wchłanianie. Niska ferrytyna prawie zawsze wynika z braku żelaza.
Wartość ferrytyny
Zakresy referencyjne ferrytyny mogą się różnić między laboratoriami. Kiedy S-Ferrytyna, czyli poziom ferrytyny w surowicy, spada poniżej 20 mikrogramów na litr (µg/l), zwykle wskazuje to na niedobór żelaza i zwiększone ryzyko anemii. Warto zauważyć, że w niektórych stanach zapalnych poziom ferrytyny może rosnąć, nawet jeśli magazyny żelaza w organizmie są niskie. Innymi słowy, wartość ferrytyny mieszcząca się w normie referencyjnej nie wyklucza całkowicie obecności niedoboru żelaza.
Optymalne poziomy ferrytyny
Kobiety: 50-150 ng/mL, co odpowiada 50-150 µg/L
Mężczyźni: 100-300 ng/mL co odpowiada 100-300 µg/L
Poziom żelaza u kobiet
Czasami, gdy szuka się frazy poziom żelaza u kobiet, pojawiają się wartości hemoglobiny. Wartość hemoglobiny zapisuje się zwykle jako g/L, czyli gramy na litr. Typowe wartości referencyjne Hb dla kobiet: 120 do 155 gramów/litr. Dla mężczyzn zakres referencyjny hemoglobiny to 130 do 170 gramów/litr. Optymalny poziom żelaza to około 10–39 mikromoli na litr.
Ujemny bilans żelaza – Niewystarczająca ilość żelaza
Jeśli dostarcza się mniej żelaza, niż się zużywa, i bilans żelaza staje się ujemny, prowadzi to do:
- Wyczerpania magazynów żelaza, co oznacza spadek ferrytyny, podczas gdy receptor transferryny wzrasta, ponieważ organizm próbuje kompensować utratę żelaza.
- Powstawania czerwonych krwinek z niedoborem żelaza. Badanie laboratoryjne S-Fe, tj. żelazo związane z transferryną, spada, ale transferryna wzrasta, ponieważ organizm próbuje zwiększyć transport żelaza między śledzioną a szpikiem kostnym. Wysoka wartość transferryny nie musi wynikać wyłącznie z niedoboru żelaza; może być także skutkiem suplementacji estrogenów. Niskie wartości transferryny często wynikają ze stanu zapalnego, uszkodzenia wątroby i/lub zbyt wysokiego spożycia żelaza. Nasycenie transferryny natomiast spada, ponieważ odsetek transferryny wysyconej żelazem maleje.
- Rozwoju anemii oraz zmniejszenia średniej wielkości czerwonych krwinek. To badanie to MCV, czyli średnia objętość krwinki.
Dlaczego dochodzi do niedoboru żelaza?
Zwykle wynika to z niedostatecznej podaży żelaza, zaburzonego wchłaniania żelaza przez organizm, nierzadko z powodu chorób takich jak celiakia (nietolerancja glutenu) lub zapalne choroby jelita cienkiego. Ciąża zwiększa zapotrzebowanie na żelazo.
Co można zrobić, aby poprawić poziomy żelaza?
- Przyjmuj Blood Builder od MegaFood lub Iron Response od Innate Response do posiłku. Zacznij od jednej tabletki dziennie (u większości osób poziomy we krwi rosną już po jednej tabletce, mimo że zawiera ona cztery razy mniej żelaza niż np. Niferex czy Duroferon). Jeśli Twoje wyniki nie będą rosnąć, możesz tymczasowo przyjmować dwie tabletki dziennie, najlepiej rozłożone na dwa posiłki. Rób tak przez 2–3 tygodnie, a następnie wykonaj ponownie badania krwi.
- Przy posiłku, z którym przyjmujesz Blood Builder lub Iron Response, nie jedz zbóż (pszenica, żyto, jęczmień, owies, brązowy ryż) ani roślin strączkowych (soja, fasola, soczewica) oraz orzechów i nasion zawierających fityniany. Negatywnie wpływają one na wchłanianie żelaza.
- Unikaj również czarnej herbaty, kawy, wszystkich rodzajów produktów mlecznych, soi, białka serwatkowego, kazeiny, białka jaja kurzego oraz szpinaku w czasie, gdy przyjmujesz Blood Builder lub Iron Response, aby zmaksymalizować wchłanianie.
- Najlepiej przyjmować Blood Builder lub Iron Response do posiłku zawierającego białko zwierzęce w postaci mięsa, ryb lub owoców morza oraz sałatkę.
- Przyjmij dodatkowo witaminę C w formie whole food do tego samego posiłku.
- Większość żelaza wchłania się w dwunastnicy (duodenum) i w proksymalnej części jelita czczego (tj. odcinku jelita cienkiego między dwunastnicą a jelitem krętym (duodenum). Oznacza to, że funkcja jelita cienkiego musi być dobra i sprawna. Gorąco polecamy stosowanie diety z w celu optymalizacji zdrowia jelit oraz codzienną dawkę dobrych bakterii jelitowych.
- Jeśli cierpisz na niedoczynność tarczycy, zajmij się tym niezwłocznie. Jeśli masz niedoczynność tarczycy, mamy – jak wspomniano – bardzo dobry i całkowicie bezpłatny protokół. Napisz do nas maila, a go otrzymasz.
Do tej pory nie natknęliśmy się na lepszy suplement wspierający prawidłowy obraz krwi niż Blood Builder od MegaFood oraz Iron Response od Innate Response i nasi klienci również to potwierdzają.
Źródła i odniesienia naukowe
World Health Organization. (2001). WHO/NMH/NHD/MNM/11.2 - Iron deficiency anaemia: assessment, prevention, and control.
Donald B. McCormick. The American Journal of Clinical Nutrition (2000). The Physiological and Biochemical Actions of Vitamin B6 and Its Role in Human Nutrition.
Pauline M. Rudd. (2014). National Center for Biotechnology Information - Iron and Its Role in Health.
Michael Auerbach. (2018). British Journal of Haematology - How I manage patients with iron deficiency.
Matthias Theurl. (2008). The Journal of Clinical Investigation - Iron metabolism, hepcidin.
Cassie Williamson et al. (2019). Nutrients.PMID: 31438603.
JJ Breymann et al. (2019). Archives of Gynecology and Obstetrics. PMID: 30796406.
Chih-Cheng Hsu, Nancy Berliner. (2016). The Lancet. PMID: 26708617.
Alice Dautry-Varsat. (2016). Trends in Microbiology. PMID: 27085729.
Pierre Brissot et al. (2017). Critical Reviews.PMID: 28886826.
John Beard et al. (2016) Scandinavian Journal of Clinical and Laboratory Investigation. PMID: 26895597.
Tobias Gaweda et al. (2018). Deutsches Ärzteblatt International. PMID: 30358103.
Skontaktuj się z naszym działem obsługi klienta pod adresem [email protected], aby otrzymać bezpłatne porady żywieniowe, a także inne bezpłatne wskazówki dotyczące samopomocy i protokoły zdrowotne, które możesz stosować, by żyć zdrowiej. Nasze protokoły samopomocy nie służą do stawiania diagnoz, leczenia ani wyleczenia chorób.
Nasze protokoły samopomocy to porady i wskazówki do samodzielnej opieki, które nie zastępują konwencjonalnej opieki medycznej. Suplementy diety nie powinny być stosowane jako zamiennik zróżnicowanej diety. Ważna jest urozmaicona i zbilansowana dieta oraz zdrowy styl życia.
