Osteoporoza, bisfosfoniany, suplementy z witaminą D i wapniem
Osteoporoza jest częstym problemem wśród kobiet po menopauzie. W Szwecji dochodzi do około 70 000 złamań rocznie1 spowodowanych osteoporozą – przede wszystkim w nadgarstku, kości ramiennej, biodrze lub kręgach. Często dopiero gdy dojdzie do złamania, wykrywa się problem ze zbyt porowatymi kośćmi.
Często przepisuje się leki z grupy bisfosfonianów wraz z suplementami witaminy D i wapnia. Bisfosfoniany zapobiegają temu, by pewien typ komórek układu odpornościowego (osteoklasty) rozkładał niepotrzebną tkankę kostną. Witamina D i wapń dostarczają organizmowi dodatkowego wapnia potrzebnego do budowy kości.
Dużą wadą bisfosfonianów jest to, że mogą powodować nieprzyjemne działania niepożądane dotyczące serca oraz wrzody żołądka. W rzadkich przypadkach mogą nawet wywołać osteonekrozę (martwicę kości). Co więcej, przy długotrwałym stosowaniu zwiększają ryzyko złamań kości. W jednym badaniu kobiety, które regularnie przyjmowały bisfosfoniany przez pięć lat, miały trzykrotnie większe ryzyko złamań, które zwykle nie są łączone z osteoporozą, na przykład złamań środkowej części kości udowej.2
Innym problemem jest to, że suplementy witaminy D i wapnia bez odpowiedniej podaży witaminy K mogą sprawić, że wapń trafi tam, gdzie nie jest potrzebny. Zamiast odkładać się wokół osteoblastów – komórek tworzących kość – może gromadzić się w naczyniach krwionośnych i torować drogę zwapnieniom.3,4
K jak regulacja wapnia
W zielonych warzywach liściastych kryje się rozpuszczalna w tłuszczach substancja zwana witaminą K. Litera K pochodzi od „koagulacji”, ponieważ witamina jest potrzebna, by krew krzepła, gdy dochodzi do krwawienia. Uczestniczy ona także w wytwarzaniu tkanki kostnej.
Witamina K reguluje gospodarkę wapniową organizmu, tak aby więcej wapnia trafiało do komórek kości, a mniej było wydalane z moczem. Taka regulacja zdaje się również zapobiegać zwapnieniom naczyń krwionośnych i innych tkanek.
Witamina K występuje w dwóch głównych formach: filochinon (K1) i menachinon (K2). K1 znajduje się głównie w warzywach liściastych i powstaje w procesie fotosyntezy. Im ciemniejsza zieleń roślin, tym więcej zawierają chlorofilu i witaminy K. K2 jest wytwarzana przez bakterie jelitowe u człowieka, ale występuje też w umiarkowanych ilościach w produktach odzwierzęcych oraz w fermentowanych warzywach, takich jak kiszona kapusta, koreańskie kimchi i danie sojowe natto.
Witamina K1 z warzyw liściastych może zostać w organizmie przekształcona do witaminy K2, ale w dość niewielkim stopniu, ponieważ wchłanianie K1 z warzyw jest niskie – około 5 procent, lub do 13 procent, jeśli warzywa zjada się z dodatkiem odrobiny tłuszczu (bo witamina K jest rozpuszczalna w tłuszczach). Natomiast wchłanianie K2 z produktów fermentowanych jest znacznie wyższe. Przyswajana jest praktycznie cała witamina K2 obecna w żywności.5
Skutecznym sposobem przeciwdziałania osteoporozie może więc być dieta bogata w warzywa liściaste, produkty fermentowane, odpowiednią ilość wysokiej jakości białka i zdrowych kwasów tłuszczowych oraz uprawianie aktywności obciążających kości, takich jak wędrówki, bieganie, aerobik i sporty rakietowe. A jeśli przyjmujesz suplementy z witaminą D i wapniem, dodatek witaminy K może być dobrym rozwiązaniem.
Suplementacja witaminy K równie dobra jak bisfosfoniany
Wiele badań wykazało, że niedobór witaminy K może zwiększać ryzyko złamań, a suplementacja witaminy K może je ograniczać. Ponieważ Japończycy jedzą dużo warzyw liściastych, a ponadto sporo fermentowanej soi, szczególnie interesowali się wpływem witaminy K2 na zdrowie kości. Grupa japońskich naukowców wyszła z hipotezy, że witamina K2 działa na zdrowie kości silniej niż K1. Obserwowali 241 kobiet z osteoporozą, które przez dwa lata przyjmowały wysoką dawkę K2 (45 mg dziennie). Wyniki pokazały, że K2 w istotnym statystycznie stopniu obniżyła ryzyko złamań i dodatkowo zapobiegała utracie masy kostnej w kręgach lędźwiowych.6
W innym japońskim badaniu naukowcy zaobserwowali, że ta sama dawka witaminy K2 (45 mg) zapobiegała złamaniom kręgosłupa u kobiet po menopauzie równie skutecznie jak lek z grupy bisfosfonianów – etydronian. Również w tym badaniu K2 zwiększała masę kostną, choć nie tak bardzo jak lek.7
Z kolei inne badanie wykazało, że K2 ma taki sam efekt wzmacniający kości także przy niższych dawkach (180 mikrogramów/dzień), przy czym zastosowano naturalną formę witaminy K2 (menachinon-7), w odróżnieniu od dwóch powyższych badań japońskich, w których podawano syntetyczny menatetrenon.8
Witamina K jest bezpieczna jako suplement, z wyjątkiem osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe. Wynika to z jej właściwości prokoagulacyjnych. Dlatego w trakcie terapii lekami przeciwzakrzepowymi nie należy suplementować ani witaminy K1, ani K2.
Najlepiej łączyć witaminę K2 i D3 z magnezem, ponieważ jest to minerał, którego wielu osobom brakuje i który równoważy gospodarkę wapniową organizmu. Magnez pomaga utrzymywać wapń w komórkach tam, gdzie jest potrzebny, i w zasadzie działa jak naturalny bloker wapnia.
